Żukowo(niem.Suckow)

12.11.200708:33

ŻUKOWO (niem.Suckow)

Liczba ludności-350

Powierzchnia-907 ha

LOKALIZACJA

Żukowo jest wsią sołecką leżącą na płd.-wsch.krańcu gminy, oddaloną o ok.11 km od Sławna. Sąsiednie miejscowości to: Łętowo. Wieś położona jest w dolinie niewielkiego cieku-dopływ Wieprzy, wypływającego z jez. Łętowskiego, położonego na płd.-wsch. , od zabudowy wsi. Najbliższa okolica o charakterze rolniczym, najbliższy zwarty kompleks leśny rozciąga się na północ od wsi.

HISTORIA( pierwsza wzmianka XII/XIII, 1363r.)

Żukowo-z uwagi na jeden z najstarszych typów rozplanowania przestrzennego-placowy zalicza się do najstarszych wsi regionu. Można przypuszczać, że powstała już na przełomie XII/XIIIw., aczkolwiek pierwsza wzmianka pochodzi z 1363r., kiedy to „Dubbeslao de Zukowe” podpisał jako mieszczanin sławieński umowę miasta z kołobrzeskimi mieszczanami. W okresie tym-przypuszczalnie Żukowo stanowiło lenno rodziny von Massow, w tym okresie istniał już kościół we wsi.

Następnie majętności nabyli von Podewils-Krangen, utrzymujący bądź jedność lenna, bądź przydzielając Żukowo jednemu z członków rodziny. Przypuszczalnie na przełomie XVII/XVIII w., wybudowano nowy pałac właścicieli- z dwoma skrzydłami i grodem. W 1780r. Żukowo było jedną z największych wsi regionu; folwark, młyn,tartak, kaznodzieja.

W grudniu 1931r. Książęta Hohenzollern-Sigmaringen sprzedali podupadające dobra berlińskiemu towarzystu osadniczemu „Pommersche Siedlungsgesellschaft”, które przeprowadziło największą na tym obszarze akcję osadniczą.

Udział Żukowa wyniósł 778 ha. Doszło tym samym do parcelacji i podziału majątku, w którego zabudowaniach powstało kilka gospodarstw chłopskich; na potrzeby mieszkalne zaadaptowano m.in., obiekty inwentarskie. Lasy pozostały nadal w rękach Hohenzollernów. W 1939r. W Żukowie mieszkały 674 osoby. W tym okresie we wsi funkcjonowały: zakłady rzemieślnicze, piekarnia, gospoda, handel towarami kolonialnymi, gabinet dentystyczny, poczta, kasa oszczędnościowa, leśniczówka, izba porodowa, od 1932r. Folwarczna gorzelnia został przekształcony w spółdzielczą.

W marcu 1945r. Wieś została zajęta przez Rosjan, a w dawnym folwarku ustanowiono zarząd wojskowy, następnie w 1950r., przekazano go administracji polskiej. Teren majątku podzielono między nowo przybyłych osadników, potem skolektywizowano-do 1956r., funkcjonowała Spółdzielnia Rolnicza. Po 1956r., majątek ponownie podzielono. Obecnie część należy do RSP w Żukowie, część do rolników indywidualnych.

WIEŚ WSPÓŁCZESNA

Historycznie ukształtowany układ przestrzenny Żukowa uległ na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat-od I.30 XX w., od parcelacji majątku-stopniowemu przekształceniu, szczególnie w obrębie pierwotnego układu placowego. Dominantę układu stanowi posadowiony na znacznym wyniesieniu terenu kościół z otaczającą go historyczną i współczesną nekropolią ( dla jej ochrony wyznacza się strefę „A” ochrony konserwatorskiej, a dla cmentarza strefę „K”).,

Niestety w samym centrum pierwotnego placu ulokowano maszt telefonii komórkowej, pełniący wątpliwej wartości rolę dominaty wysokościowej.

Żukowo jest to obecnie wielodrożnicą z dominującym układem rozplanowanym na osi N-S. Część południową układu zajmują pozostałości po dawnym zespole folwarcznym, część północną, rozmieszczoną wzdłuż 2 dróg o przebiegu widlicowym wypełnia zabudowa pofolwarczna (kolonia mieszkalna) oraz kolonizacyjna z I.30 Xxw.

Z uwagi na znaczne przekształcenia układu ruralistycznego, ubytki w historycznej zabudowie, nowe nawarstwienia kubaturowe, odstępuje się od wyznaczenia strefy ochrony układu.

ZABUDOWA

Zabudowa zagrodowa w obrębie Żukowa reprezentowana jest praktycznie przez obiekty powstałe w wyniku akcji osiedleńczej, po parcelacji majątku w 1931r., w których szczytem do drogi lokowano obiekt mieszkalno-inwentarski, wgłębi siedliska szkieletową odeskowaną stodołę; drugi obiekt inwentarski wygradzał drugi bok podwórza.

Po zagrodach pełno lub średniorolnych pozostało kilka zaledwie obiektów mieszkalnych.

Sporadycznie występują obiekty gospodarcze z częściowo zachowanymi elementami konstrukcji ryglowej.

Zabudowa nierolnicza-zlokalizowana głównie w obrębie układu widlicowego, z obiektami mieszkalnymi lokowanymi kalenicowo na froncie parceli i wielofunkcyjnymi budynkami gospodarczego w głębi siedliska. Budynki murowane, wzniesione na pocz. XX w., w obrębie północnego rozwidlenia dróg.

Zespół folwarczny: podwórze folwarczne- w wyniku licznych wyburzeń i przebudów, pierwotna kompozycja przestrzenna obu podwórzy folwarcznych uległa zatarciu.

Kolonia mieszkalna- obiekty mieszkalne, nie tworzą zwartej zabudowy, występują na obszarze całego układu ruralistycznego, zróżnicowane chronologicznie i typologicznie.

ELEMENTY FUNKCJONALNE WSI

• Kościół, cmentarz

  Kościół parafialny-wzniesiony przypuszczalnie w XV w., ceglany wieżowy z częściowo zachowanym historycznym wyposażeniem. Wpisany do rejestru zabytków, podlega pełnej ochronie konserwatorskiej.

  Cmentarz przykościelny-(nieczynny) z zachowanymi fragmentami nagrobków, wraz z kościołem objęty strefą „A” ochrony konserwatorskiej.

  Cmentarz wiejski-poewangelicki(nieczynny), powstał w II poł.XIX w..

  Zachowana kaplica, murowana, wzniesiona w I.30 XX w.

  Cmentarz w ramach strefy „K” ochrony konserwatorskiej.

  Cmentarz wiejski-czynny, katolicki, objęty strefą „K” ochrony konserwatorskiej.

• Przemysł, technika

  d.Nadleśnictwo-Żukowo nr.31, budynek mieszkalno-administracyjny, murowany, wzniesiony w 4 ćw. XIX w.; budynek inwentarski murowany, stodoła drewniana, odeskowana; chłodnia- niewielki murowany z cegły ceramicznej obiekt z 4 ćw. XIX w. Zagroda objęta strefą „B” ochrony konserwatorskiej.

  Mleczarnia-współczesny obiekt wzniesiony na miejscu dawnej rządcówki-poza zainteresowaniami konserwatorskimi.

• Obiekty użyteczności publicznej.

  Szkoła-obiekt zlokalizowany na płn.-wschód od dawnego placu, wzniesiony na pocz. Xxw., rozbudowana w 1932r., wskazana do ochrony punktowej.

  Sklep-(d.remiza) obiekt wtórnie zaadaptowany do funkcji usługowej. Remiza kamienno-ceglana, wzniesiona w 2 poł. XIXw., wskazana do ochrony punktowej.

  Remiza-współczesny obiekt za spinalnią, wzniesiony na miejscu folwarcznej gorzelni.

  Biblioteka-(d.poczta)-ceglany budynek, wzniesiony na pocz. XX w., ścianka kolankowa, drewniany ganek, wskazany do ochrony punktowej.

  Poczta-położona w płd.-wsch.części dawnego układu placowego. Ceglany budynek wzniesiony na przeł. XIX/XX w., wskazany do ochrony punktowej.

  Ośrodek zdrowia-, posadowiona na płn.-zach.od dawnego placu, po wschodniej stronie drogi, murowany, wielobryłowy obiekt wzniesiony na pocz.XX w., wskazany do ewidencji konserwatorskiej.

• Zieleń komponowana, elementy krajobrazowe

  Park dworski

  Park leśny I: zlokalizowany ok. 1 km na płd-zach od wsi w dolinie cieku wodnego, powstał przypuszczalnie xXVIIIw., w zasobach nadleśnictwa Sławno.

ZAGROŻENIA KRAJOBRAZU KULTUROWEGO

• układ ruralistyczny Żukowa ulegał stopniowym przekształceniom i degradacji, szczególnie od I. 30 XX w., od momentu parcelacji folwarku i obecnie pierwotny układ placowy został zatarty

• nieodwracalnym przekształceniom uległ zespół folwarczno-rezydencyjno-parkowy, tracąc swoją pierwotną kompozycję oraz-w większości-cenną zabudowę. Nowe nawarstwienia kubaturowe spowodowały dodatkową destrukcję układu. Wyburzono, pałac , gorzelnię, spichlerz. Tym samym uniemożliwia to zastosowanie strefy ochrony konserwatorskiej.

• Zabudowa wiejska podlega również procesowi dewaloryzacji w zakresie nowej kompozycji elewacji; powstają nowe obiekty kubaturowe, najczęściej nie nawiązujące do tradycyjnych wzorów zabudowy wiejskiej.