Układy przestrzenne

27.04.200612:21

 Zdecydowana większość dużych wsi obecnej gminy Sławno ma średniowieczną metrykę, niektóre powstały w miejscu grodzisk (np. Sławsko), wzdłuż historycznych traktów, w związku z tym występują układy raralistyczne:

• placowe (owalnie, np. Sławsko. Noskowo, Kwasowo, Tychowo; okolnice, np. Bobrowice, Stary Kraków Rzyszczewo)
• ulicówki (Radoaław, Boleszewo - rzędówka Warszkowo)
• wielodrożnice, w tym wykształcone z pierwotnych założeń owalnicowych, okolnicowych lub ulicowych (np. Warszkówko, Żukowo, Wrześnica).

W okresie powstawania gospodarki folwarcznej niektóre wsie (Smardzewo, Rzyszczewo, Janiewice, Noskowo, Tychowo) zostały przekształcone z związku z lokacją nowych zespołów rezydencyjno - folwarcznych.

            Po 1945 r. z krajobrazu kulturowego ubyły miejscowości (głównie folwarki i jednodworcze zabudowania): Wyszkowo, Chlebowo, Wrześnickie, Rozdałowo, Sowia Góra)

            Dla miejscowości o czytelnych, historycznych układach przestrzennych, z licznymi elementami tradycyjnej zabudowy, wyznaczono strefy ochrony konserwatorskiej, które mają zagwarantować ich zachowanie i rewaloryzację (np. Sławsko, Bobrowice, Stary Kraków)

         Zabudowa chłopska – w obrębie gminy Sławno wsie wyłącznie chłopskie stanowiły zdecydowaną mniejszość; były to: Sławsko, Warszkowo, Warszkówko, Wrześnica, Bobrowice, Bobrowiczki, Stary Kraków. W pozostałych wsiach, gdzie z czasem rolę dominujących zaczęły odgrywać folwarki zabudowa chłopska pełniła rolę marginalną, o zanikającym charakterze (Janiewice, Kwasowo, Żukowo, Łętowo). Część zabudowań chłopskich ucierpiała w 1945 r. podczas działań wojennych, jednak nie w tak dramatycznym stopniu jak na innych terenach woj. zachodniopomorskiego (np. gmina Recz).

       Oczywiście część zabudowy podlegała naturalnemu procesowi wymiany, część została wyburzona, znaczna część straciła swą wartość przez nieumiejętne przebudowania.

       Teren gminy Sławno – mimo licznych zmian w ostatnich latach – w dalszym ciągu charakteryzuje się wysokim stopniem nasycenia tradycyjną zabudową ryglową – zarówno mieszkalną jak i gospodarczą. Dość powszechnie stosowane są czworoboczne zagrody zamknięte łączące pod wspólnym dachem wielofunkcyjne obiekty gospodarcze.

      Nie zachowały się natomiast relikty wąskofrontowych chałup saskich, jeszcze w okresie wojennym na obszarze gminy Sławno występujących dość licznie.

     Dla szczególnie cennych przykładów zagrodowej zabudowy chłopskiej przewidziano pełną ochronę konserwatorską z zaleceniem wpisania do rejestru zabytków.

    Architektura sakralna to jeden z najcennijszych elementów historycznej zabudowy gminy Sławno; większość obiektów podlega pełnej ochronie prawnej, dla dwóch (Wrześnica i Radosław) proponuje się wpisanie do rejestru zabytków. Charakterystyczna jest niewielka liczba kościołów na obszarze gminy, przy wysokim udziale dużych jednostek osadniczych.

Najstarsze obiekty mają metrykę XIII XIV XV wieczną- Stary Kraków, Sławsko, Tychowo, Żukowo, Boleszewo, Rzyszczewo. Są to obiekty ceglane, wieżowe, najczęściej kilkufazowe.

            Wzniesione często przy kościołach lub na cmentarzach wiejskich obeliski, lub pomniki upamiętniające ofiary I wojny światowej zostały po 1945 r. w większości zniszczone, pozostały nieliczne fragmenty np. w Rzyczszewie i Starym Krakowie.

    Parki dworskie i pałacowe są najcenniejszym elementem zieleni komponowanej o kompozycji krajobrazowej i naturalistycznej, zakładane - w większości – w 1 poł. XIX wieku, często rozbudowane na przełomie XIX-XX wieku; w niektórych przypadkach stanowią jedyny, zabytkowy element pierwotnego zespołu rezydencjonalno – parkowego (np. Rzyszczewo). Na terenie gminy dotychczas tylko park w Noskowie objęty jest pełną ochroną prawną.

       Parki o zróżnicowanym stanie zachowania , w tym o uszczuplonej powierzchni pod nowe inwestycje – np. ujęcia wody, obiekty kubaturowe; często dewastowane przez całe dziesięciolecia (po 1945 r.). Na szczególną uwagę zasługują parki m.in. w Tychowie, Janiewicach, Kwasowie, Smardzewie.

      W obrębie inwentaryzowanych układów przestrzennych lub przy drogach dojazdowych zachowały się cenne nasadzenia i aleje (lipy, kasztanowce, jesiony, klony), najczęściej objęte strefą ochrony konserwatorskiej.

     Cmentarze – do XIX wieku rozplanowane były tylko przy kościołach, a działki obsadzonym starodrzewem i ogrodzone murami kamienno – ceglanymi. Obecnie brak śladów sepulkralnych, głównie w wyniku nakazów administracyjnych z lat 60 XX wieku nakazujących likwidację nekropolii przykościelnych. Często natomiast zachował się pomnikowy starodrzew.

<!--[if !supportLists]-->-  <!--[endif]-->Późniejsze nekropolie zakładano na obszarach wsi lub w dość znacznym oddaleniu, przeważnie na regularnych, czworobocznych działkach obecnie cmentarze poewangelickie są nieczynne; sporadycznie (np. Stary Kraków) na powiększonej działce funkcjonuje nekropolia komunalna.

<!--[if !supportLists]-->-  <!--[endif]-->Na historycznych nieczynnych cmentarzach zachowały się nieliczne fragmenty nagrobków, fundamenty mogił i zupełnie wyjątkowo – jak w Żukowie kaplica, wzniesiona w latach 30 XX wieku.

<!--[if !supportLists]-->-  <!--[endif]-->Dla wszystkich cmentarzy przewidziano strefę ochrony konserwatorskiej.